"Zwaansvliet" in 1646. Rechts de Volgerweg, links het Noorderpad en boven de Oostersloot.
Het werd in 1628 gebouwd in opdracht van François van Oss (30 augustus 1592 - ....) François was de tweede zoon van Dirk (Diederick) van Oss, een steenrijke koopman en initiatiefnemer van de droogmaking van de Beemster. Dirk van Oss (sr.) was de zoon van Dirck van Oss (opa) en Maria Dokters, trouwde met Margrieta van der Pied en overleed in 1615, oudste zoon Dirk (jr.) werd in 1618 benoemd tot dijkgraaf en bleef dit tot zijn dood in 1666.
François van Oss trouwde in 1625 met Agneta Pels (~1592 - voor 1631), zij verongelukte op het IJ te Amsterdam. François hertrouwde in 1631 met Sara Wijs (~1592 - na 1666). Zij kregen o.a. een dochter Sara van Oss geboren rond 1632, welke trouwde met Jan van Reijgersbergh (geb. ~ 1632). Sara kreeg een deel van de erfenis van haar oom Dirck.
De bakstenen poort (ets van Simon de Heer. ca. 1917 [?]) werd gesierd door beelden van twee halfblote dames, die "De Voorzichtigheid" en "Het Lot" symboliseerden. Ze worden toegeschreven aan de Vlaamse beeldhouwer Rombout Verhulst (1624-1698) en ca. 1660-1665 gedateerd. Sinds 1907 stonden de beelden in de tuin van het Rijksmuseum te Amsterdam, later daar binnen. Rombout Verhulst maakte overigens ook in 1663 het praalgraf voor Willem van Lyere en Maria van Reigersberch in de Dorpskerk van Katwijk aan den Rijn, en in 1671 een portretbuste van Jacob van Reygersbergh (nu in het Getty Museum in Los Angeles). Mogelijk is hier een verband met de bovengenoemde eigenaars van Zwaansvliet?
BEELD LINKS: Prudentia [?] symboliseerde De Voorzichtigheid. Een ander beeld van haar (dan met spiegel in de hand) staat op de oostelijke timpaan van Stadhuis op de Dam in Amsterdam (waaraan Verhulst onder leiding van Quellinus meewerkte).
BEELD RECHTS: de schikgodin Atropos (met schaar) symboliseerde Het Lot. Zij knipte volgens de Griekse mythologie de levensdraad van een persoon door wanneer zijn of haar tijd om was.
Bron: Wikipedia (klik op de foto's voor een vergroting).
Sara van Reijgersbergh (1657-20 okt. 1735, dochter van dijkgraaf mr. Joan van Rijgersbergh en Sara van Os) trouwde op 25 april 1684 met hoofdingeland Mr. François Hinlopen (24 april 1657-augustus 1719) en kreeg 4 kinderen. Vanaf 1690 was "Zwaansvliet" in bezit van Hinlopen. Zoon Jan Hinlopen (december 1686-januari 1748) erfde later de buitenplaats. Hij trouwde op 12 juli 1712 met Anna (Johanna) van Goor, hun kinderen kregen de achternaam Van Goor Hinloopen (met 2 o's) mee.
Zoon Cornelis van Goor Hinloopen was van 1748 tot 1780 secretaris van de Beemster, waarna zijn zoon Pieter dat ambt van hem overnam. In 1786 werd de hofstede "Zwaansvliet" met land, vee, rijtuigen, paarden, tuingereedschap, broeierijen en beelden (op de poort) getaxeerd op ƒ 16.000,=. De laatste bewoner van "Zwaansvliet" was Cornelis' oudste zoon Jan van Goor Hinloopen. Hij was lid van de vroedschap van Purmerend en bleef ten tijde van de Bataafsche Republiek trouw aan de Prins van Oranje.
RECHTS: De Volgerweg ter hoogte van de poort van Zwaansvliet in 1915 [moet zijn voor 1907 omdat de beelden nog aanwezig zijn].
Bron: Waterlands Archief.
In 1799, toen de Bataafse Republiek vanuit de Noordkop werd binnengevallen door een coalitie van Engelse en Russische troepen, speelde "Zwaansvliet" een rol in de verdediging van Purmerend. Op 13 september werd Purmerend in staat van verdediging gebracht en in een mum van tijd stonden 300 man, waaronder 130 Purmerenders, buiten de Beemsterpoort voor het graven van loopgraven en het opstellen van batterijen.
Na verliezen in de Noordkop moest bevelhebber Daendels zijn Bataafse troepen terugtrekken tot Purmerend, en werden daar aan de Beemsterzijde steeds zwaardere versterkingen aangebracht. In de helling van de dijk, recht tegenover de poort, werd een sterke batterij ingegraven, welke de Zuiderweg en de Purmerenderweg bestreek. Bij de rolpaal en tegenover het galgenveld werd de polder onder water gezet. Verschillende huizen, die zich bevonden in het schootsveld van de kanonnen, werden gesloopt. Zie ook de pagina over de Purmerender molens (west).
Een voorhoede van 300 man lag in voortdurende paraatheid op de hoeve "Zwaansvliet". De Purmerenders vreesden het ergste, vooral nadat een Engelse trompetter voor de stad verscheen en aandrong op capitulatie. Daendels weigerde dit en de Purmerenders vreesden dat hun stad de inzet van een veldslag zou worden. Zover kwam het niet, want op 6 oktober behaalden de Fransen en Bataven onder Brune een beslissende overwinning bij Castricum, waarna de Engelse bevelhebber, de hertog van York, capituleerde en terug moest trekken. Alleen platgeschoten dorpen herinnerden aan de inval, met tot op de tijd van vandaag de ruïne van de kerk van Bergen als bewijs.
Jan van Goor Hinloopen werd, na de Franse bezetting, op 28 december 1815 door de koning aangesteld als een van de drie burgemeesters van Purmerend. Vanaf 1820 was hij tevens dijkgraaf van de Beemster. Van Goor Hinloopen overleed op 6 oktober 1833.
Na zijn overlijden nam Trijntje Pan in 1835 de buitenplaats over. In 1854 kocht Pieter Koning het vervallen buiten en viel de buitenplaats in 1855 onder de slopershamer.
Op de foto de poort met het poorthuis in 1912. Het poorthuis stond pal langs de Oostersloot, en werd rond 1920 gesloopt.
Klik op de foto voor een vergroting.
Prentbriefkaart met de poort van "Zwaansvliet" ergens tussen 1920 en 1931. Goed te zien is dat de brug over de Oostersloot er vlak naast lag. De rails rechts in beeld zijn van de stoomtram Purmerend - Alkmaar.
Het poorthuis verdween omstreeks 1920 en de bakstenen poort werd in 1970 verwijderd bij de aanleg van de A7. De twee vrouwenbeelden van Rombout Verhulst uit omstreeks 1660-1665 die op de pijlers stonden van het hek van Huis "Zwaansvliet" bevinden zich nu in het Rijksmuseum te Amsterdam.
LINKS: Het restant van de poort in 1963.
Voor het 375-jarig bestaan van de Beemster bouwde de buurtvereniging van de straat Zwaansvliet in Middenbeemster in 1987 een replica van de poort.
Foto: J. Broerse, beeldbank Waterlands Archief.
Gedurende 2006-2010 wordt de poort van "Zwaansvliet" herbouwd bij het Beemster Arboretum aan de Nekkerweg. Zie De Beemster Bengel.
)
)
)
)
)
)
